Ogrody

W Muzeum działania związane z projektowaniem i zakładaniem ogrodów wiążą się z podkreślaniem potrzeby zachowania charakterystycznych cech krajobrazu wiejskiego. Jest to jeden z ważnych walorów, który przyciąga tu turystów.Według B. Baranowskiego pierwsze ogrody chłopskie były to tereny przydzielone w XII w. bezrolnym chłopom. Tereny te miały stanowić ważne źródło ich wyżywienia. W tamtych czasach uprawiano głównie kapustę i rzepę, ale również pośród upraw znajdował się chmiel (w XIII w. owoce chmielu stanowiły dziesięcinę kościelną). Nieco później zaczęto uprawiać proso, len oraz inne zboża. W tym okresie na każdym chłopskim siedlisku oraz na miedzach sadzono drzewa owocowe (jabłonie i grusze).

Przez wiele lat ogród chłopski miał głównie znaczenie użytkowe. Ogrody ozdobne – jako wydzielona część z całości, pojawiać się zaczęły pod koniec XVII i na początku XVIII w. Miało to bezpośredni związek z rozwojem ogrodów dworskich, rezydencjonalnych oraz z zagospodarowaniem terenów przy posiadłościach należących do dostojników kościelnych. Na rozwój ogrodów ozdobnych wpływ miało też uwłaszczenie. Rozpoczęto wówczas ogradzać zabudowania. W tym celu wykorzystywano głównie plecionki z żerdzi, później był to parkan z żerdzi lub ze sztachet. Przed domami zaczęły się pojawiać kwitnące gatunki roślin, które jako tzw. OGRÓDKI PRZEDOKIENNE stały się często stosowanym elementem ozdobnym w wiejskiej zagrodzie. Rośliny ozdobne popularne w tamtym okresie to: rezeda wonna, groszek ozdobny, lewkonie, lwie paszcze i maki. E. Jankowski opisuje, że „przed włościańskimi chatami, a zwłaszcza tam gdzie były dziewczęta, widywało się malwy, wrotycz, nagietki i aksamitki”. W ogrodach wiejskich dość wcześnie pojawiły się też zioła (mięta, bylica, rumianek, lubczyk, szałwia, piołun i nagietek). Sadzono je na stanowiskach słonecznych i stanowiły one część ozdobnego ogródka przedokiennego.   

Przydomowe ogrody upowszechniać zaczęły się na początku XX w. Dla polskiej wsi charakterystyczny był przedogródek  (nazwany wcześniej ogródkiem przedokiennym). Był on usytuowany miedzy chałupą, a droga biegnącą przez wieś, lokalizowano go głównie od strony południowej. Była to swoista „wizytówka” zagrody. Z upływem czasu ilość gatunków roślin ozdobnych stosowanych w wiejskich ogrodach powiększała się. W opracowaniach Edwarda Traczyńskiego dotyczących wsi z okresu drugiej połowy XIX w. znajdziemy wymienione gatunki takie jak: astry, rudbekie, dalie, piwonie, floksy, ostróżki czy irysy. W tym samym czasie popularne stały się również krzewy ozdobne. Najczęściej wykorzystywane w ogrodach wiejskich gatunki to: bez lilak, bez czarny, jaśminowiec wonny oraz kalina koralowa. Drzewa sadzono na skraju ogrodu lub w pobliżu zabudowań. Ich zadaniem było osłanianie dachu domu i rzucanie cienia na podwórze. Drzewa zlokalizowane przy budynkach gospodarczych miały chronić je w czasie pożaru.

Podstawowymi atrybutami ogrodów wiejskich były głownie:

  • barwne kwiaty,
  • mnogość ziół
  • grządki obsadzane rozmaitymi gatunkami warzyw
  • rosnące w charakterystycznych punktach zagrody drzewa owocowe.


Podsumowując, w ogrodach wiejskich nie powinno zabraknąć różnokolorowych kwiatów oraz rabat warzywnych. Do wiejskiego stylu pasują przede wszystkim nasycone i wyraziste barwy kwiatów oraz ich nietypowe połączenia kolorystyczne (np. fiolet i pomarańcz). Rośliny mogą tworzyć zwarte skupiska, dozwolony jest również umiarkowany nieład kompozycyjny. Dużą role w ogrodach wiejskich pełnią też rośliny o mocno pachnących kwiatach. Szczególnie polecane do wysiewu są gatunki rodzime, znane od wielu lat, sprawdzone, przystosowane do lokalnych warunków klimatycznych, łatwo rozsiewające się oraz długo i obficie kwitnące.

Polecane do ogrodów wiejskich gatunki roślin to:    

 BYLINY:

WARZYWA: 

ZIOŁA: 

KRZEWY: 

  • bodziszek
  •  sałata
  •  lawenda
  •  jaśminowiec wonny
  •  chabry
  •  cebula
  •  macierzanka
  •  bez lilak
  •  dzwonki
  •  pomidory
  •  bazylia
  •  bez czarny
  •  astry
  •  ogórki
  •  melisa
  •  kalina koralowa
  •  jeżówki
  •  kapusta
  •  mięta
  •  róże
  •  kosaćce
  •  marchew
  • szałwia
  •  lilie
  •  pietruszka
  •  czarnuszka
  •  łubin
  •  seler
  •  dziurawiec
  •  maki
  •  seler
  • hyzop
  •  naparstnice
  •  buraki
  •  tymianek
  •  ostróżki
  •  jarmuż
  •  krwawnik
  •  piwonie
  •  fasola
  •  ślazówka
  •  rudbekie
  •  groch
  • złocienie
  •  margerytki
  •  dalie
  • rudbekie