Konik Polski

 

Koniki polskie są jedyną rodzimą, prymitywną rasą koni, wywodzącą się bezpośrednio od dzikich Tarpanów. Występowały one niegdyś licznie na terenie Europy i Azji. Ostatnie Tarpany wyginęły w XIX w. Od tego czasu wielu naukowców podejmowało próby stworzenia rasy do nich podobnych. Profesor Tadeusz Vetulani w okresie międzywojennym sprowadzał do Białowieży konie posiadające duży dolew krwi Tarpana  i, co za tym idzie, podobne do nich fenotypowo. Po latach krzyżowań otrzymał rasę, którą zaczął nazywać „Konik Polski”. Konie te w 1955 r., już po śmierci profesora, zostały przekazane do stacji badawczej PAN w Popielnie. Rasa objęta jest „Programem hodowlanym ochrony zasobów genetycznych”. Użytkowane są one wierzchowo i zaprzęgowo jak i wykorzystywane do prac polowych.

 

Cechy charakterystyczne: 

 

  • Umaszczenie myszate z pręgą. Przeważnie w okolicach pęcin i nadpęci występują prymitywne zebroidalne pasy. 
  • Niewielki kaliber, wysokość w kłębie dorosłych sztuk mieści się w przedziale 130 – 140 cm. 
  • Są to bardzo inteligentne zwierzęta. Koniki polskie są bardzo odporne i wytrzymałe. Doskonale przystosowały się do trudnych warmińsko mazurskich warunków kllimatycznych. 
  • Mogą być utrzymywane całorocznie w systemie bezstajennym. 
  • Istnieje kilka ośrodków w których prowadzona jest hodowla w systemie półnaturalnym. Konie w rezerwatach żyją przy możliwie najmniejszej ingerencji człowieka.  
  • W rezerwacie Stacji Badawczej PAN w Popielnie żyje obecnie 5 dzikich tabunów koni.

Polski Koń Zimnokrwisty w typie sztumskim

Protoplastów tej rasy należy szukać w zimnokrwistych koniach krzyżackich. Na przełomie XIV i XV wieku Krzyżacy założyli na Powiślu i Warmii około 30 stadnin, wśród których jedna mieściła się w samym Sztumie i w roku 1404 posiadała około 150 koni różnych ras i typów, w tym ciężkie konie bojowe zwane fryzami. Przez wieki hodowli rasa była doskonalona dokonywano wielu dolewów krwi. Konie sztumskie przestały być używane przez wojsko i znalazły zastosowanie w rolnictwie gdzie doskonale się sprawdzały. W wyniku znikomego zapotrzebowania na konie robocze rasa sztumska znalazła się na skraju wyginięcia. Obecnie jest objęta Programem Ochrony Zasobów Genetycznych. W naszym Muzeum posiadamy dwie klacze hodowlane objęte programem oraz jedno źrebię.

Cechy charakterystyczne:

  • Konie sztumskie są najcięższym regionalnym typem koni zimnokrwistych hodowanych w Polsce.

  • Rasa wytworzona na obszarze Powiśla oraz Warmii i Mazur, gdzie ciężkie i trudne do uprawy gleby wymuszały konieczność utrzymywania szczególnie mocnych koni roboczych.

  • Ruch płynny i harmonijny z naturalnym impulsem. Są to stępaki (czyli większość prac wykonują w chodzie zwanym stępem).

  • Zrównoważony charakter o łagodnym usposobieniu.  


Wymiary:

  • klacze w wieku 3 lat: wysokość w kłębie około 155–165 cm, obwód klatki piersiowej powyżej 210 cm, obwód nadpęcia około 24,0 – 27,0 cm;
  • ogiery w wieku 2,5 lat: wysokość w kłębie około 160–168 cm, obwód klatki piersiowej powyżej 210 cm, obwód nadpęcia około 26,0 – 28,0 cm

Owce SKUDDY

 

Owce te znane były już w czasach średniowiecznych. Rasa wyhodowana na terenach

Prus Wschodnich. Zasięgiem obejmowała tereny od północnej Litwy po tereny Kaszub.

Przodkowie Skuddów wywodzą się od muflona europejskiego. Wschodniopruskie

Skuddy uważane są za najstarszą z udomowionych nordyckich ras owiec.

 

Liczebność na przestrzeni wieków:

  • W roku 1873 pogłowie tych owiec w Prusach wynosiło około 77 tys. sztuk.
  • W roku 1936 na terenie Prus Wschodnich doliczono się tylko 3.621 sztuk.
  • Podczas II Wojny Światowej rasa ta uległa prawie całkowitej zakładzie. Pojedyncze sztuki podczas zawieruchy wojennej zostały wywiezione na zachód Europy, tam były hodowane w czystości rasy i dały początek obecnej światowej populacji.

 

Liczebność obecnie:

  • w Niemczech ok. 1000 szt.
  • w Szwajcarii ok. 250 szt.
  • w Austrii ok. 150 szt. 
  • Na terenie Polski  znajduje się kilkadziesiąt sztuk owiec tej rasy. Zostały one sprowadzone z zachodu.
  • Skuddy będące własnością Muzeum zostały darowane przez rząd Niemiecki w ramach współpracy.

 

Cechy charakterystyczne:

  • Jest to rasa prymitywna.  Są bardzo odporne i wytrzymałe na trudne warunki środowiska; mało wymagające pod względem paszowym. W okresie zimowym wystarczy im późno zebrane siano z nienawożonej łąki oraz słoma pastewna. W okresie pastwiskowym, poza trawą nie gardzą gałązkami drzew, pokrzywą, ostem, głogiem czy jeżynami.
  • Idealnie nadają się do pielęgnacji zaniedbanych pastwisk, nieużytków i ugorów, eliminując z nich poprzez ogryzanie młode samosiejki krzewów i drzew, chwasty i inne mało przydatne rośliny.
  • Przy dobrych warunkach pogodowych mogą przebywać przez cały rok na świeżym powietrzu.
  • Mieszana okrywa wełnista Skuddów chroni je bardzo dobrze przed przemoczeniem i przemarznięciem.  >  Umaszczenia: białe, szare, brązowe, czarne, srokate.
  • Mały kaliber, wysmukła budowa ciała, duża i ciężka głowa, szerokie czoło, małe oczy i uszy. Krótki ogon, imponujące rogi w kształcie ślimaka.
  • Zachowanie: nieśmiałe, płochliwe, bardzo ruchliwe, skoczne, wrażliwe na różne bodźce. O bardzo dobrze zaznaczonym instynkcie stadnym. Tryki w niektórych przypadkach mogą być zaczepne i agresywne.

 

Użytkowanie mięsne:  

  • Niska wydajność rzeźna ( mięsa owce te dają niewiele ale jest ono najwyższej jakości).
  • Mięso Skudów jest bardzo smaczne i najbardziej zbliżone smakiem do dziczyzny. Jest ono bardzo odżywcze i szczególnie bogate w białko i składniki mineralne, a ubogie w tłuszcz i cholesterol. Uważane jest za produkt prozdrowotny.

 

Użytkowanie wełniste:

  • Wełna mieszaną typu kosmykowego.
  • Składa się z trzech rodzajów frakcji a mianowicie puchowej, przejściowej i rdzeniowej oraz dodatkowych grubych, łamliwych włókien kempowych.
  • Podobna do okrywy wrzosówki polskiej.
  • Nie spełnia warunków stawianych okrywom owiec kożuchowych.

Drób

 

Opisy ras: gęś kubańska, kaczka piżmowa, indyk domowy, perlica zwyczajna, kura zielononóżna kuropatwiana, kura gołoszyjka polska, kura liliput polski, kura czubatka staropolska.

 

 Kury rasy: Gołoszyjka Polska 

Opis:

Kury te wywodzą się najprawdopodobniej z terytorium obecnych Węgier. Główne ich skupisko znajdowało się w regionie Siedmiogrodu, skąd rozpowszechniły się dalej na ziemie  Królestwa Polskiego. Przez wieki kury te były hodowane i selekcjonowane na obszarze  naszego kraju.  Otrzymano rasę, która przez zróżnicowanie regionalne nie jest wyrównana w typie.

Gołoszyjki Polskie mają kilka charakterystycznych cech:

 >  Nieopierzona szyja (występująca już u piskląt) wygięta w kształcie litery „S”. Jest ona dobrze  ukrwiona i pokryta czerwoną skórą.

 >  Masa ciała wacha się: koguty: 2,5 -5 kg, kury 2- 4 kg (miniatury odpowiednio: koguty 900g, kury 800g).

 >  Występuje wiele odmian barwnych upierzenia, jak również możliwa jest czubatość.

 

Kaczka Piżmowa (Cairina moschata)

Opis:

Pochodzi z Ameryki Południowej i Środkowej. Przez lata hodowli na terenie naszego kraju kaczki te zdążyły przystosować się do warunków klimatycznych i doskonale je znoszą. Ptaki te są bardzo łatwe w chowie i mało wymagające. Posiadają ponadto bardzo rozwinięty instynkt rodzicielski.
Cechy charakterystyczne:

 >  Wokół oczy i dzioba występuje nieopierzona skóra barwy czerwonej lub czarnej. Jest ona bardziej wydatna u kaczorów i jej powierzchnia wzrasta wraz z wiekiem

 >  Kaczor wydziela podczas godów charakterystyczną woń piżma

 >  Mięso tych kaczek jest dietetyczne i charakteryzuje się dużymi walorami smakowymi

 >  Kaczka ta nie kwacze, z tego też względu nazywana jest też kaczką niemą

 >  Masa ciała dorosłego kaczora - 4 - 6 kg, a kaczki 2,5 - 3,0 kg

 

Indyk Domowy (Meleagris gallopavo)

Opis:

Pochodzi z Ameryki Północnej i Środkowej. Gatunek nadal występuje w naturze, w USA można polować na indyki. Ptaki te introdukowano również w Niemczech i na Nowej Zelandii. Indyk domowy jako ptak hodowlany spotykany jest na całym świecie.

Cechy charakterystyczne:

 >  Wyraźny dymorfizm płciowy, samce dużo większe od samic

 >  Głowa i szyja naga, pokryta brodawkami. Korale i wisior dobrze wykształcone. W zależności od stanu emocjonalnego i pory roku naga skóra zmienia kolor od niebieskiego i czerwonego po niemal biały

 >  Ptaki o dobrze wykształconym instynkcie stadnym, bardzo uważne i czujne. Ostrzegają inne zwierzęta przed niebezpieczeństwem

 >  Indyczki słyną jako dobre matki. Z wielka zaciekłością bronią młodych przed zagrożeniem

 >  Wyhodowano wiele odmian barwnych indyka domowego. Są one bardzo zróżnicowane

 >  Masa ciała ptaków dorosłych waha się od 3 do 25 kg

 >  Użytkowane głównie ze względu na bardzo smaczne i dietetyczne mięso.

 

Perlica Zwyczajna (Numida meleagris)

Opis:

Pochodzi z kontynentu afrykańskiego i wyspy Madagaskar. Została udomowiona ok. 3000 lat temu w europejskich krajach obszaru Morza Śródziemnego. Starożytni Rzymianie i Grecy wielce cenili smak perliczego mięsa. Perlice występują w kilku odmianach barwnych.

Cechy charakterystyczne:

 >  Prawie cała głowa pozbawiona jest upierzenia, a na jej czubku występuje charakterystyczny kostny „hełm”.

 >  Upierzenie szaroniebieskie, pokryte białymi plamkami.

 >  Wykazują bardzo silny instynkt stadny, są nerwowe, płochliwe, uważne i bardzo głośne. Ostrzegają inne ptaki przed nadciągającym niebezpieczeństwem.

 >  Wydawane przez nie dźwięki są uciążliwe dla większości zwierząt i ponoć odstraszają szczury.

 >  Jaja perlic są stosowane jako produkt prozdrowotny. Ich wyjątkowy smak jest szczególnie ceniony w krajach Europy Zachodniej. Są o połowę mniejsze od kurzych, a ich skorupka jest ok. trzykrotnie grubsza przez co o wiele dłużej zachowują świeżość.

 >  Masa ciała dorosłych osobników około 1,3 kg, trudno odróżnić samca od samicy.

 

Kury rasy: Zielononóżka Kuropatwiana

Opis:

Jedna z najbardziej znanych polskich ras kur. W burzliwej historii naszego kraju hodowane przez gospodynie Zielononóżki były oznaką patriotyzmu i przeciwstawienia się zaborcy. W latach 60-tych XX w. nastąpił gwałtowny spadek ich liczebności. Obecnie ta ogólnoużytkowa rasa kur ponownie wraca do łask i cieszy się coraz większą popularnością wśród gospodyń. Dzieje się tak głównie z uwagi na wysoką jakość produktów, odporność, wytrzymałość, wygląd i ciekawy charakter.

Cechy charakterystyczne:

 >  Upierzenie kuropatwiane zapewnia kurom doskonały kamuflaż podczas wysiadywania jaj i wodzenia młodych. Koguty natomiast upierzone są jaskrawo. Posiadają one tzw. lusterka (białe pióra u nasady ogona), mające na celu odciągnięcie uwagi drapieżników od kwok i potomstwa.

 >  Ciemnozielone ubarwienie skoków (nieopierzone, pokryte łuskami części nóg) występuje już u piskląt.

 >  Pomimo wielowiekowej hodowli nie straciły swoich pierwotnych instynktów, przez co nie nadają się do intensywnego chowu wielkofermowego. Doskonale kwoczą - wysiadują i wodzą pisklęta. Niektóre osobniki uparcie wybierają nocleg na gałęzi, zamiast grzędy w kurniku. W poszukiwaniu pokarmu pokonują duże odległości, penetrując dokładnie pastwiska.

 >  Zwierzęta średniej wielkości. Masa ciała dorosłego koguta waha się od 1,9 a 3,1 kg, kury odpowiednio 1,5 - 2,7 kg.

 >  Mięso tych ptaków jest bardzo smaczne i delikatne, doskonale nadaje się na rosół.

 >  Kura znosi rocznie do 160 średniej wielkości jaj. Charakteryzują się one wysoką jakością i właściwościami prozdrowotnymi. Poziom cholesterolu w jajach niższy jest nawet o 30%, a co za tym idzie zawartość lecytyny jest wyższa - jest to u Zielononóżek cecha uwarunkowana genetycznie. Jaja bogate są w składniki odżywcze, mikro- i makroelementy, aminokwasy, jak również kwasy Omega 3. Spożywanie tych jaj podnosi naturalną odporność organizmu, dzięki zawartym w nich immunoglobulinom.

 

Gęś Kubańska

Opis:

Pochodzi od gęsi chińskiej. Nazwa gęsi pochodzi od rosyjskiej niziny Kubań. Gęsi kubańskie są bardzo dobrymi rodzicami, doskonale odchowują młode. Przywiązują się bardzo do gospodarza i zagrody. Wykorzystywane są jako zwierzęta stróżujące.

Cechy charakterystyczne:

 >  Upierzenie szaro-brązowe z ciemną pręgą biegnącą przez tył głowy, szyję i tułów

 >  Dziób czarny, często z białą obwódką, skoki koloru ciemno-czerwonego, a czasem czarnego

 >  Wyrostek czołowy zaczynający się u nasady dzioba i biegnący wyżej ku części twarzowej

 >  Długa szyja w kształcie litery S

 >  Waga dorosłych osobników waha się od 5,5 do 8kg


Kury rasy: Liliput Polski

Opis:

Kury te wywodzą się z Polski i były hodowane na całym jej terenie. Początkowo występowały w zagrodach bogatszych gospodyń, następnie rozpowszechniły się również wśród biedniejszej ludności wywierając wpływ na pozostałe rasy. Hodowane chętnie ze względu na nieprzeciętną urodę, oryginalność, jak i temperament, odporność, wytrzymałość i instynkt macierzyński. Występuje duże zróżnicowanie pomiędzy poszczególnymi osobnikami.

Liliputy Polskie charakteryzują się:


 >  Niewielkimi rozmiarami - kogut waży około 0.9kg, kurka ok. 0.7kg. Zwierzęta krępe o proporcjonalnej budowie ciała.


 >  Niosą do 100 niewielkich jaj rocznie.


 >  Są to kury ruchliwe o wielkim temperamencie i instynkcie macierzyńskim, zaciekle broniące piskląt. Koguty natomiast są dumne, zadziorne i czujne.


 >  Upierzenie bardzo zróżnicowane , ponadto możliwe są – czubatość,  brodatość, opierzone skoki (nogi).

Kury rasy: Czubatka Staropolska (Czubatka dworska)

Opis:

Rasa wyhodowana przed wiekami we wschodnich regionach Polski, skąd rozpowszechniła się na jej całym obszarze.  W średniowiecznej Europie wszystkie kury czubate nazywane były polskimi, sytuacje zmieniły dopiero rozbiory Polski W sytuacji gdy Państwo Polskie zniknęło z map, czubatkom zaczęto nadawać różne – bardziej regionalne nazwy.

Cechy charakterystyczne:


 >  Czubek na głowie fantazyjny, niewielki, symbolicznie nawiązuje do nakrycia głowy bardzo popularnego w XIV-XVII wieku w Europie Wschodniej, czyli tzw. kołpaka.


 >  Masa ciała koguta: 2,5–3,0 kg, masa ciała kury: 1,8–2,2 kg, sylwetka w typie średniociężkim, masywna, krępa; postawa dumna, wyprostowana.


 >  Nieśność na poziomie 140 -160 jaj rocznie.

 >  Kury o spokojnym, dostojnym charakterze. Dobre matki z silnym instynktem kwoczenia.


 >  Odporne na choroby, przystosowane do ciężkich, środkowoeuropejskich warunków klimatycznych.

Kozy

 

KOZA ALPEJSKA I KOZY MIESZANE

 

Koza Alpejska

Jest to jedna z najstarszych ras kóz wyhodowana na terenie Alp. Brała ona udział w tworzeniu  wielu lokalnych ras kóz. Wysoka mleczność sprawia że są one bardzo chętnie hodowane w naszym kraju.

  

 

Cechy charakterystyczne:

 

 >  Kozy średniej wielkości.

 >  Zwierzęta te są bardzo wytrzymałe i odporne, bardzo dobrze aklimatyzują się w różnych warunkach środowiskowych.

 >  Jest to rasa w typie mlecznym o średniej wydajności mlecznej 575,5 kg / rok

 >  Mleko wysokiej jakości zwiera średnio 3,3% białka i 3,5% tłuszczu.

 >  Użytkowane są także mięsnie, choć pomimo wielkich walorów smakowych w naszym kraju nie znajduje ono wielu amatorów.

 >  Umaszczenie od jasnopłowego do ciemnobrunatnego z czarnymi końcówkami nóg, czarną pręgą wzdłuż kręgosłupa i czarnym zabarwieniem przy oczach i pysku.

 >  Matka rodzi w roku jedno bądź dwoje młodych

Króliki

 

KRÓLIK CZARNY PODPALANY (Pc) i KRÓLIK RASY FRANCUSKI BARAN NIEBIESKI (FBN)-SROKATY

 

KRÓLIK RASY: CZARNY PODPALANY(Pc)

OPIS:

Jedna ze starszych ras królików wyhodowana w latach 80 – tych XIX w. w Anglii.  Rasa mała w typie futerkowym.

 

Cechy charakterystyczne: 

 >  Ubarwienie podpalane - barwa włosów pokrywowych jest głęboko czarna z pomarańczowym (płomienistym) podpalaniem.

 >  Osiągają wagę 2 -3 kg.

 

Wyróżniamy również:
 >  Niebieski podpalany
 >  Brązowy podpalany

 

KRÓLIK RASY: Francuski Baran Niebieski (FBN) - Srokaty

OPIS:

Rasa została wytworzona poprzez krzyżowanie królików Baranów Angielskich z Olbrzymami Belgijskimi i dużymi królikami Normandzkimi.   Jest to jedna z najczęściej hodowanych ras dużych królików mięsno-futerkowych w Polsce.

 

Cechy charakterystyczne:

 >  Zwisające wzdłuż głowy duże, mięsiste uszy - skierowane otworami słuchowymi w kierunku głowy.

 >  Głowa wyraźnie garbonosa z charakterystyczną "koroną".

 >  Masa dorosłego królika powinna wynosić minimum 5,5 kg.

Bydło

 

Bydło Nizinne

Czarno – Białe 


Rasa hodowana w Polsce od XVII w. Powstała przez dolew krwi zachodnich ras bydła mlecznego. Są to krowy prymitywne, 
a co za tym idzie odporne wytrzymałe. Użytkowane są ogólnie mięsno-mlecznie. Rasa na skraju wygięcia.

Cechy charakterystyczne:


 >  Niewielkie rozmiary ciała. Masa krów 480-550 kg, buhajów ok 1100 kg.
 >  Dobre wykorzystanie paszy. Niskie zapotrzebowanie pasowe.
 >  Długowieczność i odporność na trudne warunki ‘klimatyczne.
 >  Niewielka ilość mleka - ponad 3000 kg na laktację, ale o bardzo dobrej jakości.
 >  Od krów Czarno – Białych uzyskuje się niewiele mięsa.